@WikiNewPageEditViewToolsHelp
Create New Page Create New Page from Copy
Create your new wiki
Edit this page Copy from this page Rename
Attach (Upload) File
Edit Menu
Newest Change History Referer Trackback
Page List Tag Cloud RSS1.0 RSS2.0
Search
@Wiki Guide
FAQ/about @wiki FAQ/about Editting FAQ/about Register
Update Infomation Release Plan

Nuntak Manphatna

Thupatna:

Pasian uk ahi, solar system univers 'chimpi' khempeuh tuam in uk a, aom lak ah, a neupen le a mapha penpen kha in 'nang le nang mihing pumpi or mihing hingtang' ahi hi. Leitung thukhun tuamtuam te le, Gam tuamtuam te, kipawlna tuamtuam te, Biakna pawlpi tuamtuam te le tualpawl khat peuhpeuh pen, anung lam ah a banban leh a zomzom in ong pai hi pan hi. Nidang lai in, "Hamurabi's Code of Law" cih peuh, "Moses' Law", cih peuh, "Confucious nunzia hilh thubu", "Laisiangtho Thukham Sawm", cih te a kipan, gamkhat in Thukhun tangpi khat, Leitung bup Thukhun huampi khat, Pawlpi khat in zuihding le zatzia thu khun le thukham tuamtuam, thuphal tuamtuam nei diudeu tek hi.

Bulpi Pumpi khat

A tak tak in, Mihingte leh ganhing te a manphatna, Chimpi Uk VanpiKhupzalpa Pasian' kianghah kibang lel mawk hi. A manpha zaw sang kua mah ki omlo a, a kibang i hi lel hi. Ahih hangin, manneih zah leh thupitna kikim lo ta leuleu hi. Mihing hingtang pen thupi zaw a, theihna leh hihtheihbeh na ah ki lianzaw tham kiik hi. A tawmpen in thu nam 5 tung tawnin mihing in ganhing sangin lianzaw hi.

1. Khua zakna bil- aw leh ging zakdan siangthei, khensat thei hi.

2. Khuamuhna mit- hihna ciang leh a piangthei ding hihna mu in khensat thei hi.

3. Theihngahna nak- an leh tui te a theihtheih na gimnam zak theih na, gimnam ngah na ding, alimna theihna nak le lei tawh duh theihna nei hi.

4. Khut leh khe- Sepkhait siamna khut leh khe te leh pumpi vek pi; manna tuamtuam leh zat siam ding tampi om hi.

5. Khuak- Ngaihsut kim theih nading, khinkhai in khentel theih na te ah kimanna leh manneihna, manphatna gina tak in i kivom hi.


Nunhing Hingtang Khempeuh Hampha

Nuntakna anei khat peuhpeh in, a ut uh pen' 'lianzaw ding', 'zo zaw' ding' cih thu hi. Nuntakna a nei khat peuhpeuh. a utloh leh a kihtak pen 'siding', 'lelding' sihna leh kiatna ong hi hi.

Ganhing pawlkhat te in pen, mihing te sangin khangsawt Khangsau nungta zaw tham hi. gtn, sai Pawlkhat te leuleu, minghing sangin, ki it aw phial mawk hi, cih nop khat in om uh hi. gtn. vaphual Kim khat te leuleu, mihing sangin na vak zaw in tei zaw, kizangh thei zawtham hi, cih ding phial. gtn. vakhu pil

Cih nopna ah pen; Mihing in,

  • i manphatna leh i liatna bang hi peuhmah zenzen a hi hiam? I kimanna leh i thupiitna bang hi ta zen hiam?
  • Lungnopna leh liatna, gualzawhna zong in, i utpenpen te lak ah li;
  1. Hau ding, deihbangbang nei venvan ding, kicing sak mahmah ding.
  2. Pil ding, siamding, thu khempeuh thei kim ding.
  3. Hat ding, na khempeuh zo ding.
  4. Hoih ding, etlawm velval mawk ding, ong ki iplah mahmah ding, cihte hi lel hi.

Deihpeuhpeuh, lunggulh pepeuh, ut peuhpeuh piang nuam, hisak nuam, kicing sak papah nuam; tua bang in i ut na tun nua, munuam, sunuam, semnuam, kicingsak nuam, bek thamlo, lianpen, lalpen ding in, tua tak te Eibek zahtak na ong kipia ding, Ei bek ong ki bia ding, Ei bek tung ah lungnopna leh iplahna [leiba] ong kinei ding, A dang kuamahkuamah i zahtak leh i biak ding om nawnlo ding. Zahtak leh lau neilo in.. Tua zahtak leh lau, pahtak na khempeuh ei tung on tung ding cih pen....Mihing kim in, atawm leh atam ei a zah ciat i kivomna leh nuntak manphat na hi hi. A kim in a tung zo ding kua mah zongh a om bek kei hi. Elijah te, Moses te, Jeshua te, Gautama Budha, Confucius, Taoi, Muhamed, te a kipan Solomon David te, Kumpi mipil milian tuamtuam te a kipan, Aristotle, Eistein te, leh siamna leh gualzawhna lianpi a zo mi te in zongh kua mah tua bang deihna kim, picing a om ka mu kei hi.


Hih bang genkhit theih loh, huaihamna, hamphatna leh kicinna, liatnopna ong pinag ding hi. Mihing leh ganhing, muhtheimuhmawh vanpi leimi, nuaimi te a kipan leh leitung tuankhia chimpi huamsung a a om sun leh zan a mial avak a uk pasian leh dawi khempeuh te in zongh a neih zawhloh thu THUPI ahi hi. A hi zongh in, na lungkim theihna ding thupi khat ka mu leuleu hi.

Hamphatna Tekkakna

Hat na kisak leh- humpi leh sai na phin phei dih in. Pil na kisak leh-gulpi leh simbu te pilna na dem pong dih ve. Siam na kisak leh, na ki pakta pian leh- khuai te thui na sittel in. Hau an kisak leh- akpi khat tawh n kiho inla, Lian na kisak leh- muvanlai' zawhdan ngapi ukna va kan in. Zawngkhal genthei neukiat na kisak khat leh zongh- a vakhu te na zawn inla amau na kikup pih in Hai in mabing na kisak a, gualleh na kisak leh- tangngol te va en le in......

Mihing mah Lianpen

Hih hi mihing hamphatna lianpenpen leh bulpi nuntak na manphatna kitel ding a kisam thu hi.

  1. Naupang te naungek te in bangmah sem thei nai lo uh a, neu uh hi.
  2. Kum cing nailo te zong, hatna le pilna bang mah picing thei nailo ahih man in neu uh hi.
  3. Mizawng neih tawm te in, zatding le lahkhiatding tampi omlo ahih mah bang in, neu uh hi.
  4. Numei te, pa, pasal te sangin numei te hatlozaw in, nehno a kapbaih zaw, guallel zaw ahih man in neu uh hi.
  5. Tagah le Meigong, nu le pa neilo te, amau a panpih ding leh, ta zah a huh ding picing nulepa neilo ahih man in neu uh hi.
  6. Pilna, siamna, theihna tawm anei te, pilna simna theihna tam a nei zaw te sang in neu zaw uh hi.
  7. Unau phungcing lo, beh le bawng picinglo, gamdang a lal te, galtaita, taiga te in, phungcing milian, gammi te le za le dinmun neite, unau pawlcing, innkuan picing te sangin neu zaw uh hi.
  8. Innmun Logam leh, huang zapi, sum tampi anei te zongh sihna nuai ah om ahih man in neu uh hi.
  9. Neihlelam, dekle dawn, silh le ten, bang mah khempeuh nei in, gamluah a, tampi tak, sum lomngah 'lotto' na ngah zongh in, uk thei lo in, thukham zui thei lo in te in, tawm vei in a neihsa teng maimang ding ahih man in neu uh hi.
  10. Pasian Phasiam Pasian, Vanpikhup a uk a, alianpen PASIAN tawh aki lawmta, pasian sawltak te, gam leh minam nasem khempeuh te, in tungsiah leh zahtak nei ahih man in neu uh hi.
  11. Pasian, a lianpen PHASIAM pen in, chimpi universe le solarsystem khat uk a, a dang solarsystem ukna sang in, amah a liatzawk hun lai teng, amah a lian pen hi hi.


Deihpen le Kisappen

Hih thu te i et ciangin, Mihing' thuzuih, thukham leh zahtak ding pen, a lian a neu, adik a man, ahoih a pha kua hi hiam cih... pasianin ong telsiam sak ding hi... Pasian sang in nang a deidei nan neu zaw hi.A hoihpen deih ding in hamciam ding hi hang a. a pha zahzah leh ngah ciangciang tawh ki hehnem theih na ding. sim theih ma ding thupi pen hi. A linapen leh a sangpne deih in tum in ngim mihing khat aading in lungkim cih omngeilo a, A hih hang in a gei leh a kima om te tawh kiteh kak zel hen la a ma pha ciang leh tun zawh, neihzawh, hih zawh zawh tawh tawikhai kak henla na ciamteh leh,,, lungkimna tampi tak ong om ding hi. Mihing khempeuh in, Lungkimna muh zawhni; ut tang tunni, tua mun leh, tua lai ah a kihel teng khempeuh ahi zongin, mimal khat ahi ozng in, hih pen hamphatna le hamphatna bulpi khat ahi hi. Tua hi a, aneu pen 'mihing hintang nangmah', alianpen zong 'mihing hingtang nangmah' in na ki bulh ding thupi masa hi.


Zeisu leh Mohamed te Gautama Budha te zongh tua thu mah kikum in Vannun ah tua bekbek mah tawh thusung in ki kuppi in na nei uh hi. A amau zongh tua bek mah tawh buai uh hi. Tuni Mihing khempeuh Human Right cih tawh a buai na uh zong, kei ka nopsak mah bang in, ka kiim ka paam a om te in kei tawh kibang in nuam sa khawm ta hen cih bek a hi zel hi. Na lung nuam thei ta hen! Phasiam> Pha ka siam. Phaka ci, pha ka si. Phasiam Vangzo uk nopkimcin hualkhai ta aw.......


Mihing Nunzilh

1. Pawlpi biakna upna suakna tak in kuamah nawngkai sak lo in ki bia ziahziah thei hi.

2. Bangmah peuh ah gending a kilawm a om nak leh, kilawm kituak tak le suakta tak in ki gen thei hi.

3. Thu omlo pi a, upmawhna bek tawh kingawh a, ki sit, ki vuak, ki bawlsiat, thusit, lausak, hehsak, lungsim nasak, si/sa/guh/hu/mul/vun leh neihsa khatpeuh nasak cih ki sem thei lo hi.

4. Mi nih le thum, mi tampi tak, ut zahzah tawh kikum in tu khawm hitngei in, ki mu ngeingai thei hi; veng le pam in nuam mawh ong sak kei nak lai teng.

5. Lungsim le thukham/kumpi thukhun (law) tawh a kitauk lo peuhmah suakta tak in ki tai kilawt thei hi.

6. Zahtakhuai, thunei, zanei thukhente, thusitte, miliante' mai ah kampau theihna phalna om hi.

7. Thukhenzum te ah ahizong, gending kikupding, khensatna neihna ding khatpeuh ah, tetti, ong theihpih, khutmat mi/van/na bang khatpeuh ki tonpih, kikeng thei, ki sam thei a ki zangh thei hi.

8. Thu kician omlo, thu kician tawh mawhna mu lo pi in, ki mawkmat, ki hen, ki simmawh, kido, kikap, kivua, kisat, kitum, ki bawlsia in mat le hen lamsang peuh mah ki bawl thei lo hi.

9. Leiba le piakding omte, a kilawmlo ciang le, utzahzah tawh ki ki lohsak, zaw, ki piakik sak thei lo a, aman zahzah tawh kituak mah ki khensat khawm ding ahi hi.

10. Supna le baina khatpeuh neih le, a kilawm a kituak bang in, kisaipih, kisepna, nasepna le a ki-ai-awh, aiawh, kizom naseppih leh company, insurance te in a bit in nasem in ngetna ki bawl thei hi.

11. Bang bang khatpeuh pen, mipi le a tamzaw mi te in, ong kham a ong heh masiah, na utut a killawm a kituak in suakta tak in sem(?) thei hi teh.

12. Kuamah almawh kisam masa lo in, nang le nang, nang leh na pawl, ong phal mipi te' deihna bang zui in suakta tak in sem na hih man in thukham le thukhun in a hunhun in nang on zuih kul ding hi.

13. Mihing lungsim bek hilo, gamtat zia le tong zongh diktak le picing tak in ki uk, ki pantah a, ki telsiamkim 'kitelsiamna' om ahih manin, a haitat te in a mau a bang in tuak in, amau le a mau hi pah hi.

14. Thu na deih bang, na muh bang, mipi tung leh kumpi tung ah suakta tak in genkhia in pholak thei hi.

15. Pilsinna sangte, nasepna, kisepna leh nasep phalna te, mihing' hamphatna suahtakna nunzilh ziate, nun kikimna ding le nautang mikim' thukimna leh awina a om nading in vai khempeuh ki vaihawm hi.

zoplai ding hi....